Članak

Energija i geopolitika regiona: gasovodi i naftovodi kao instrumenti geopolitike

Centar za lobiranje21/03/2026

U hotelu “Bosna”-Banjaluka, u trajanju od 09:30 do 13:00 sati, održana je naučno-stručna konferencija pod nazivom: “Energija i geopolitika regiona- gasovodi i naftovodi kao instrumenti geopolitike“.

Za konferenciju je prijavljeno, i od strane Organizacionog odbora prihvaćeno, 10 naučno-stručnih radova.

Na konferenciji je prezentovano 8 naučno-stručnih radova.

Program konferencije

Moderator:

– doc. dr Gojko Pavlović, Udruženje „Centar za lobiranje”

Dobrodošlica organizatora:

– Zoran Đerić, predsjednik Udruženja “Centar za lobiranje”

Popis izlagača i teme:

– Prof. dr Miloš Šolaja, redovni profesor Univerziteta u Banjoj Luci – Fakultet političkih nauka

“Geopolitika kao predvorje i konstanta politike: Jugoistok Evrope u globalnom političkom poretku”

– Goran Ašonja, dipl. inž. maš, generalni direktor, „GAS Promet“ AD Istočno Sarajevo-Pale

„Gasni sektor u BiH i regionu : između potreba ekonomije i ograničenja (geo)politike“

– Prof. dr Dušan Proroković, Fakultet za diplomatiju i bezbednost; naučni sarad. na beog. Institutu za međ. politiku i privredu-načelnik Centra za evroaz. studije

“Srpsko-mađarski energetski odnosi: gas,nafta, nuklearna energija”

– Doc. dr Maja Mrkić-Bosančić dipl. inž. maš. , načelnik Odjeljenja za gas, Resor za energente, Ministarstvo energetike i rudarstva Republike Srpske

„Gas ili zelena tranzicija? Geopolitički interesi i razvoj gasne infrastrukture u Republici Srpskoj i FBiH“

– Dr Bogdan Stojanović, viši naučni saradnik u Institutu za međunarodnu politiku i privredu – Beograd

“Od energetske zavisnosti do energetske suverenosti: strategije prevazilaženja naftno-gasne zavisnosti u geopolitičkom kontekstu“

– Goran Mrkić, novinar specijalizovan za ekonomiju i biznis, portal BiznisInfo[1], Sarajevo

“Geopolitički, ekonomski i infrastrukturni aspekti potencijalnog dolaska američkog LNG-a u Srbiju”

– Mr.sc. Semin Petrović, projekt menadžer, Istraživačko-razvojni centar za gasnu tehniku-IGT, Sarajevo

“Energija u svijetu, Evropi i BiH danas i 2050. godine.Očekivana uloga prirodnog gasa“

– Dr Slobodan Simić, Bezbjednosni istraživački centar Banja Luka

“Uzročno-posljedična povezanost geopolitičkog prostora malih zemalja i energetske bezbjednosti“

Učešće bez izlaganja:

– MA Aleksandar Luketa, dipl.inž.maš. , „Sarajevo-gas“ a.d., izvršni direktor za tehničke poslove, Istočno Sarajevo

– Prof. dr Radivoje Mitrović, profesor emeritus, Mašinski fakultet Univerziteta u Beogradu

– Branko Božanić, dipl. iur. , “Novi Sad-Gas”, član Nadzornog odbora

– Prof. dr Borislav Marić, savjetnik predsjednika Republike Srpske, dugogodišnji ambasador BiH u NR Kini

– Branislav Mutavdžić, dipl.inž, Generalni direktor, Transmed d.o.o. Beograd

– Jevto Kalajdžić, dipl. pravnik „StandardPrva“ d.o.o. Bijeljina

– Prof. dr Ljubinko Mitrović, dekan, Redovni profesor, Fakultet pravnih nauka, Panevropski univerz. APEIRON Banja Luka

– Maja Šuput, ma ekon., predsjednik, Komisija za koncesije Republike Srpske

– Prof. dr Mile Dmičić, redovni profesor, Pravni fakultet Univerziteta u Banjoj Luci

– Ratko Kalajdžić, dipl. pravnik „StandardPrva“ d.o.o. Bijeljina

– Vladimir Ajder, MET Energy BH d.o.o. Banja Luka

Od učesnika konferencije smo tražili odgovore i na neka od pitanja koja nam se nameću, i to:

Da li su BiH i region spremni za novu energetsku politiku Brisela?
Kako će na novu gasifikaciju BiH i regiona gledati EU koja vrši pritisak za smanjenje od fosilnih goriva, dok se zemlje regiona okreću novim gasovodima i interkonekcijama?
Ko će da “bere” benefite od gasovoda Južna interkonekcija?
Kome i zašto smeta gasovod Nova istočna interkonekcija?
Očuvanje ruskog energetskog monopola u regionu?
Ruska dominacija gasom / kome i zašto smeta ruski gas?
Gepolitičko vezivanje Srbije i Republike Srpske za ruske energente?
Promocija američkog LNG-a, smanjenje energetskog uticaja Rusije?
LNG terminal KRK (Hrvatska) – alternativa ruskom gasu?
Diverzifikacija izvora energije u regionu?
Gdje završava ekonomija, a počinje politika na vlastitu štetu?
Turska kao energetsko čvorište Istoka i Zapada, uticaj na region?
Turska kao energetski posrednik između Rusije i Balkana?
“Turski tok“, „Balkanski tok“ kroz Bugarsku i Srbiju?
Da li je na pomolu gasna interkonekcija Hrvatske sa Srbijom?
Da li je vrijeme za obnovu energetske saradnje s Rusijom – “Orbanizacija” i “Šrederizacija” Evrope?
SAD trenutno bilježi istoriski najviši nivo izvoza prorodnog gasa, kao najbrže rastućeg izvora energije?
Obustavljanje projekta „Južnog toka“ 2014?
Kome je odgovaralo zaustavljanje Sjevernog toka?
Kontrola nad NIS-om – Srbija, uticaj preko mađarskog MOL-a?
Uloga Jadranskog naftovoda (JANAF)?

ZAKLJUČCI I PREPORUKE NAUČNO-STRUČNE KONFERENCIJE:

1. Na osnovu izlaganja učesnika, diskusija i dostavljenih naučno-stručnih radova, konstatuje se da energetika kao geopolitički instrument kroz gasovode i naftovode u savremenim međunarodnim odnosima nisu samo infrastrukturni i ekonomski projekti, već i geopolitički projekti.

Naglašeno je da treba iskoristiti region kao strateški energetski koridor između Istoka, Zapada i Bliskog istoka.

Diverzifikacija izvora i pravaca snabdijevanja gasom i naftom prepoznata je kao prioritetna mjera za jačanje energetske bezbjednosti. Diverzifikacija da-ali ne po cijenu nacionalne energetske stabilnosti i ekonomskih interesa država regiona.

2. Energetske politike Rusije, Evropske unije, SAD-a, Kine i Turske imaju direktan uticaj na razvoj projekata u regionu. Njihovo prisustvo oblikuje strateške odluke država regiona.

Podvučena je potreba za regionalnom saradnjom i povezivanjem uz konstataciju da nijedna država regiona pojedinačno ne može obezbijediti dugoročnu energetsku stabilnost.

Ključne preporuke za region: jačanje regionalnih gasovoda i naftovoda, diverzifikacija snabdijevanja gasom i naftom, razvoj LNG kapaciteta i alternativnih pravaca.

3. Sa aspekta racionalne strategije, podržana je realizacija i magistralnog gasovoda Šepak-Novi Grad i južne gasne interkonekcije kao strateških projekata za energetsku bezbjednost BiH (Republike Srpske i FBiH). Diverzifikacija pravaca snabdijevanja ključna je za stabilnost, konkurentnost i dugoročnu održivost energetskog sistema.

Takođe, naglašeno je da ovi projekti moraju biti vođeni isključivo u vlastitom interesu – bez političkih uslovljavanja i na bazi ekonomski opravdane cijene gasa.

Dakle i magistralni gasovod Šepak – Novi Grad i južna gasna interkonekcija-ali ne na vlastitu štetu. Geopolitički kontekst- da, ali prioritet je isključivo ekonomski – cijena izgradnje, transportne tarife, sigurnost snabdijevanja, rok povrata investicije i kao krajnji ekonomski kriterij pitanje da li će domaćinstva i industrija plaćati nižu ili višu cijenu gasa. U tom se smislu magistralni gasovod Šepak-Novi Grad nameće kao jeftinije rješenje sa stanovišta tržišne ekonomije, dok južna interkonekcija (SAD LNG gas) nosi rizik više nabavne cijene gasa.

4. U regionalnom smislu posebno je istaknut pozitivan mađarski uticaj aktivnoj podršci Srbiji u rješavanju snabdijevanja sirovom naftom preko naftovoda. Posebno je istaknut pozitivan uticaj i Orbanova podrška u preuzimanju Naftne industrije Srbije (NIS) od strane mađarskog MOL-a čime se dodatno produbljuje energetsko povezivanje Srbije i Mađarske.

Sve ovo dio je šire strategije i stvaranje svojevrsnog regionalnog energetskog konzorcijuma.

5. Kome smeta ruski gas? EU želi ukinuti uvoz ruskog gasa do 2028. godine. Značajan dio država EU već prelazi na alternativne izvore i snabdjevače gasom i naftom po cijenu vlastite štete. Sa druge strane, raste broj država koje vode samostalnu energetsku politiku po konceptu Orbanizacije i Šrederizacije Evrope.

Konstatovano je da sabotaža gasovoda Sjeverni tok imala za cilj konačan prekid ekonomske saradnje EU i Rusije što je imalo dalekosežne posljedice na energetsku bezbjednost Unije. Slabljenje osovine Rusija-Njemačka, jačanje LNG tržišta i alternativnih pravaca, te učvršćivanje podjele Istok-Zapad, samo su neke od posljedica. Naravno da je to imalo i indirektne, ali značajne posljedice po region, prije svega na povećanje cijene gasa, dodatni pritisak na ekonomiju kao i jačanje alternativnih pravaca snabdijevanja.

GALERIJA FOTOGRAFIJA: