Članak

NATO kraj jedne ere – pomjeranje globalnih odnosa moći

Centar za lobiranje27/09/2025

U hotelu “Bosna”-Banjaluka, u trajanju od 10:00 do 13:00 sati, održana je naučno-stručna konferencija pod nazivom: “NATO kraj jedne ere – pomjeranje globalnih odnosa moći“.

Za konferenciju je prijavljeno, i od strane Organizacionog odbora prihvaćeno, 8 naučno-stručnih radova.

Na konferenciji je prezentovano 8 naučno-stručnih radova.

Takođe, na konferenciji su prezentovani rezultati istraživanja javnog mnjenja 2025 – “Stav građana BiH prema ulasku u EU i pitanju budućeg vojnog statusa”.

Program konferencije

Moderator:

– prof. dr Miloš Šolaja, Udruženje “Centar za lobiranje”

Dobrodošlica organizatora:

– g. Zoran Đerić, predsjednik Udruženja “Centar za lobiranje”

Popis izlagača i teme:

– Zoran Đerić, predsjednik Udruženja „Centar za lobiranje“, Banja Luka

„Rezultati istraživanja javnog mnjenja 2025 : „Stavovi građana BiH prema ulasku u EU i pitanju budućeg vojnog statusa“

– prof. dr Miloš Šolaja, redovni profesor, Fakultet političkih nauka Univerziteta u Banjoj Luci

„Novi strateški koncept NATO-a i promjene međunarodnog poretka“

– prof. dr Dušan Proroković, Fakultet za diplomatiju i bezbednost; naučni sarad. na beog. Institutu za međ. politiku i privredu-načelnik Centra za evroaz. studije

“Transformacija strukture svetskog političkog sistema i uspostavljanje novog svetskog poretka”

– Dr Božidar Forca, redovni profesor, načelnik Katedre bezbjednosti na Fakultetu za poslovne studije i parvo Univerziteta Nikola Tesla u Beogradu

– koautor Sekulović dr Dragoljub, Fakultet za poslovne studije i pravo Univerziteta Nikola Tesla u Beogradu

„Perspektive NATO u stvaranju najnovijeg svetskog poretka“

– prof. dr Mitar Kovač , direktor Evroazijskog bezbednosnog foruma, Beograd

„Federacija BiH i Republika Srpska – strateški dogovor o saradnji sa NATO paktom”

– prof. dr Armin Kržalić, Univerzitet u Sarajevu – Fakultet za kriminalistiku, kriminologiju i sigurnosne studije

„Transformacija međunarodnog poretka i nova paradigma NATO-a“

– prof. dr Dragoljub Sekulović, Fakultet za poslovne studije i pravo Univerziteta Nikola Tesla u Beogradu

– koautor , prof. dr Božidar Forca, redovni profesor, načelnik Katedre bezbjednosti na Fakultetu za poslovne studije i parvo Univerziteta Nikola Tesla u Beogradu

„Uloga Severnoatlanskog saveza i Rusije u savremenim međunarodnim odnosima“

– Doc. dr Hamdija Lipovača , Pravni fakultet u Bihaću

„Unipolarnost, multipolarnost i preslagivanje globalne moći – izazovi međunarodnog prava“

– Mihajlo Vujović MA, magistar politikologije-međunarodnih odnosa, penzionisani brigadir OS BiH i pukovnik VRS

„Sila umjesto prava: Slabljenje uticaja Zapada i pojava novih globalnih organizacija“

Učešće bez izlaganja:

– prof. dr Mile Dmičić, redovni profesor u penziji, Pravni fakultet Univerziteta u Banjoj Luci

– dr.sci. Borislav Marić, savjetnik Predsjednika Republike Srpske, diplomata i dugogodišnji ambasador BiH u NR Kini

– Benjamin Plevljak, MA, potpredsjednik Udruženja Nova sigurnosna inicijativa, Sarajevo

– mr Mirko Okolić, bivši zamjenik ministra odbrane BiH, Ministarstvo odbrane BiH

– MA Slobodan Nagradić, sociolog, Banjaluka

Od učesnika konferencije, kroz radove i diskusije, tražili smo odgovore i na neka od pitanja koja se nameću, i to:

Kraj jedne ere ili početak novog svjetskog poretka ili nešto treće
Da li dolazi do „pomjeranja globalnih odnosa moći“
Nova podjela zona uticaja
Da li su nam potrebni novi vojni savezi
Kraj hladnog rata i početak hladne deglobalizacije
Nalazi li se Evropa u „krizi političkog identiteta“
Da li Evropu treba da brine NATO
Prisustvujemo li rađanju Evropske bezbjednosne organizacije
Da li je na pomolu kraj jedne ere, nakon 77 godina
Da li je na pomolu „novi“ NATO
Kako će države članice NATO-a obezbjediti 5 odsto BDP-a za odbranu
Počinje li nova globalna trka u naoružanju

ZAKLJUČCI I PREPORUKE NAUČNO-STRUČNE KONFERENCIJE

1. Učesnici konferencije su istakli da je više nego jasno da na sceni imamo potencijalno približavanje SAD-a i Rusije, što će dovesti do “pomijeranja globalnih odnosa moći”. S druge strane, Evopa je u očiglednoj krizi i u tom kontekstu Brisel mora da vodi jasnu samostalnu politiku u kojoj će jedno od ključnih opredjeljenja u narednom periodu biti normalizacija odnosa sa Rusijom.

2. Generalno, 2025. godina obilježena je jačanjem globalne trke u naoružanju. Sve podsjeća na doba Hladnog rata. S jedne strane, imamo suprostavljanje između SAD i Kine, a sa druge strane – Evopa čiji napredak na ovom polju ostaje ograničen.

Takođe, SAD tradicionalno ima ključnu ulogu u obezbjeđenju evropske bezbjednosti. Imajući u vidu da posljednjih godina SAD ograničava svoje angažovanje na ovom polju i da slabi fokus na Evropu, svjesno prepuštajući Evropi veću odgovornost za sopstvenu odbranu. U tom smislu postavlja se pitanje i opravdanosti rađanja Evropske bezbjednosne organizacije.

Takođe, istaknuto je da ohrabruju posljednji glasovi razuma i inicijative američkog predsjednika Donalda Trampa i ruskog lidera Vladimira Putina o ograničenju nuklearnog oružja, uz plan da se u pregovore uključi i Kina.

3. Učesnici konferencije nedvosmisleno su saglasni da u multipolarnom svijetu, koji predstavlja novu realnost u međunarodnim odnosima, Evropa je na raskrsnici suočena s konkurencijom SAD-a, Kine i Rusije, a istovremeno sama podijeljena između Ujedinjene Evrope kao ideala i Evropske unije kao institucije.

U novim uslovima stvaranja multipolarnog svjetskog poretka, postavlja se pitanje kuda to ide NATO? Ili će ići u pravcu nestanka, jer je uglavnom ostvario ciljeve svog formiranja ili će se smanjiti i reorganizovati (D. Tramp). Da li je ovo prilika za ponovno oživljavanje ideje o rađanju Evropske bezbjednosne organizacije (Francuska …). S tim u vezi izražena je i dilema smije li se Evropa suprotstaviti Americi uz činjenicu da sa druge strane imamo dramatičan pad povjerenja između EU i Rusije i neuspješnu politiku sankcija.

Generalno najveći rizik za NATO nije spoljni neprijatelj, već unutrašnje razlike i političko-ekonomski pritisci koji mogu urušiti jedinstvo i sposobnost zajedničkog odgovora.

4. Naglašeno je da će Odluka NATO-a iz 2025. godine o povećanju odbrambenih izdataka na 5 % BDP-a imati duboke političke implikacije i frustracije unutar saveza, a dodatno će produbiti ekonomske probleme zemalja članica NATO-a. Recesija i dužnička kriza smanjuju spremnost članica NATO-a da ulažu u odbranu.

Evropske članice i dalje će se oslanjati na američku vojnu kičmu.

5. Diskusije, zaključci i preporuke konferencije dostupni su za dalju analizu i razradu po završetku skupa.

GALERIJA FOTOGRAFIJA: