Članak

Naučno-stručna konferencija: “DEJTON 30: Tri decenije mira – nasleđe i perspektive”

Centar za lobiranje15/11/2025

U hotelu “Bosna”-Banjaluka, u trajanju od 09:30 do 14:00 sati, održana je naučno-stručna konferencija pod nazivom: “DEJTON 30: Tri decenije mira – nasleđe i perspektive“.

Za konferenciju je prijavljeno, i od strane Organizacionog odbora prihvaćeno, 12 naučno-stručnih radova.

Na konferenciji je prezentovano 10 naučno-stručnih radova.

Program konferencije

Moderator:

– doc. dr Gojko Pavlović, Udruženje „Centar za lobiranje”

Dobrodošlica organizatora:

– g. Zoran Đerić, predsjednik Udruženja “Centar za lobiranje”

Popis izlagača i teme:

– Prof. dr Mile Dmičić, redovni profesor, Pravni fakultet Univerziteta u Banjoj Luci

„Dejtonski mirovni sporazum – izazovi konstitucionalizacije BiH“

– Zlatko M. Knežević, član Venecijanske komisije Savjeta Evrope, aktuelni savjetnik ministra pravde u Vladi Republike Srpske

“DEJTON-Ustavne kontroverze i osnovi budućih integracija ili dezintegracija“

– Prof. dr Ljubinko Mitrović, redovni profesor i Dekan Fakulteta pravnih nauka Panevropskog univerziteta APEIRON u Banjoj Luci

– koautor Doc. dr Gojko Pavlović, Fakultet pravnih nauka Banja Luka

„Kriza u funkcionisanju Ustavnog suda BiH i može li se prevazići – šta žele konstitutivni narodi?“

– Prof. dr Dušan Proroković, Fakultet za diplomatiju i bezbednost; naučni sarad. na beog. Institutu za međ. politiku i privredu-načelnik Centra za evroaz. studije

“Proces dejtonizacije BiH: karakteristike,kontinualnost i posledice”

– Dr. sc. Ivo Miro Jović, vanredni profesor, bivši član Predsjedništva BiH

“Dva entiteta i tri konstitutivna naroda , ustavni okvir i temelj BiH”

– Prof. dr Stevo Pašalić, redovni profesor demografije i demografski ekspert Ujedinjenih nacija

„Dejton 30 . godina – (ne)očekivani demografski procesi ”

– Prof. dr Miloš Šolaja, redovni profesor, Fakultet političkih nauka Univerziteta u Banjoj Luci

“Međunarodni subjektivitet sub-državnih političkih entiteta: studija Slučaja Republika Srpska“

– Dr. sci. Hamdija Lipovača , Pravni fakultet u Bihaću

“30. godina (ne)uspješnosti Dejtona“

– Mihajlo Vujović MA, magistar politikologije-međunarodnih odnosa, penzionisani brigadir OS BiH i pukovnik VRS

“Mir bez pomirenja: nametnuta stabilnost u višedimenzionalnoj podijeljenosti BiH“

Učešće bez izlaganja:

– Akademik prof. dr Miodrag Simović, Univerzitetski profesor, dugogodišnji sudija Ustavnog suda BiH, Banjaluka

– Akademik prof. dr. sc. Borislav Petrović, Univerzitetski profesor emeritus, Pravni fakultet Univerziteta u Sarajevu

– Dr.sci. Borislav Marić, savjetnik Predsjednika Republike Srpske, diplomata i dugogodišnji ambasador BiH u NR Kini

– Dr. Perica Bundalo, dugogodišnji narodni poslanik u Narodnoj skupštini Republike Srpske

– MA Slobodan Nagradić, sociolog, Banjaluka

– Brane Janković, M.A. , brigadir (pukovnik) u penziji

– Prof. dr Radomir Nešković, politikolog, Banjaluka

Od učesnika konferencije, kroz radove i diskusije, tražili smo odgovore i na neka od pitanja koja se nameću, i to:

Nakon 30 godina – pouke prošlosti, izazovi sadašnjosti, nove vizije budućnosti
Da li je BiH nakon 30 godina sposobna samostalno funkcionisati
Je li Dejton iscrpio svoje mogućnosti
Proces urušavanja Dejtonskog okvira nije bio trenutni čin nego dugotrajan proces
Nasleđe prošlosti i kako ga prevazići
Tri decenije mira – nova šansa za integraciju
BiH – mir bez pomirenja
BiH – granice održivosti
Mir kao nasleđe, budućnost kao izazov
Uloga međunarodne zajednice kao partnera i podrške, a ne trajne kontrole i intervencionizma
Uloga OHR-a nespojiva sa evropskim putem BiH
Intervencionizam visokog predstavnika je dugoročno potkopao domaću političku odgovornost
Cilj unutrašnji politički dijalog i kompromis bez nasilja – konsenzus među domaćim akterima
I Dejton i Brisel
Dva entiteta i tri konstitutivna naroda, ustavni okvir i temelj BiH
Ekonomski izazovi: reforme, nezaposlenost, odlazak mladih, demografski kolaps …

ZAKLJUČCI I PREPORUKE NAUČNO-STRUČNE KONFERENCIJE:

1. Sporazum iz Dejtona, i nakon 30. godina, ostaje ključni okvir i istoriski temelj za očuvanje mira i stabilnosti u BiH. Tri decenije bez rata potvrđuju njegovu ključnu misiju – zaustavljanje sukoba i uspostavljanje minimalnog konsenzusa o postojanju države, na principima dva entiteta i tri konstitutivna naroda.

Zato je neophodno zaustaviti proces urušavanja Dejtona, što nije bio trenutni čin, nego dugotrajan proces.

Takođe, jasno je istaknuto da „model građanizacije“ BiH je loša skrivena politika unitarističkog koncepta u kojem BiH u stvari nema.

Nasleđe Dejtona pokazuje da BiH danas traži novu ravnotežu između autonomije i zajedništva.

2. Evropske integracije[1] predstavljaju najvažniji okvir budućih promjena, reformi. Proces približavanja Evropskoj uniji mora postati istrument unutrašnje transformacije. U tom smislu, posebno je podvučeno jačanje vladavine prava, odgovornosti institucija i političke kulture kompromisa. Konačno, odlučivanje vratiti u ruke legitimnih predstavnika naroda i institucija.

Reforme treba da budu rezultat unutrašnjeg dogovora, a ne spolja nametnuta rješenja.

Takođe, Brisel mora obnoviti objektivnost i primjenjivati ravnopravan pristup prema svim državama Zapadnog Balkana.

[1] Stvara se utisak da evropske integracije prerastaju u geopolitičku igru

3. Nastavak regionalne saradnje i pomirenje ostaju ključni preduslovi trajne bezbjednosti. Neophodno je obnoviti saradnju i povjerenje među narodima. Pomirenje i povjerenje između naroda ostaje nezavršen proces i strateški cilj. U tom smislu je podvučeno da je Dejton temelj i za stabilnost šireg regiona Zapadnog Balkana, gdje se prepliću intersi velikih sila – SAD-a, EU, Rusije, Kine i Turske.

4. Međunarodna zajednica mora zatvoriti kancelariju visokog predstavnika, jer je neophodan prelazak sa tutorstva ka partnerskom odnosu, uz punu odgovornost domaćih institucija. U tom smislu, potrebno je redefinisati modalitete međunarodne podrške kako bi se očuvala stabilnost i obezbijedio brži napredak. Zbog svega navedenog, ukidanje OHR-a (bonskih ovlašćenja …) i PIC-a, predstavlja logičan korak ka povratku punog suvereniteta BiH, vraćanju povjerenja u institucije, jačanje nezavisnih i demokratskih institucija, otvaranju i učvršćivanju strateškog kursa prema Evropskoj uniji.

5. Dakle, ključna perspektiva narednih decenija leži u prelasku iz formalnog u suštinski mir. Održivi mir zahtijeva integracije demokratskih vrijednosti, socijalne pravde, ekonomskog razvoja i sprečavanju demografskog kolapsa kao temelja političke stabilnosti i društvene otpornosti.

Perspektiva i suštinski cilj je u odsustvu sukoba i građenju saradnje, povjerenja i zajedničke odgovornosti za budućnost zemlje i regiona. Politička zrelost i test demokratije biće ključni u obnovi međunarodnog kredibiliteta.

6. Diskusije, zaključci i preporuke konferencije dostupni su za dalju analizu i razradu po završetku skupa.

GALERIJA FOTOGRAFIJA: